Dış ticaret

İhracatta gerekli belgeler nelerdir? Tam liste ve sık yapılan hatalar

Yayın
Güncelleme
4 dk okuma
4 dk okuma

Kısa cevap

İhracatta hemen her sevkiyatta istenen temel belgeler ticari fatura, çeki listesi, taşıma belgesi (CMR, konşimento ya da hava yük senedi) ve gümrük beyannamesidir. Varış ülkesine ve ürüne göre menşe şahadetnamesi, A.TR ya da EUR.1 dolaşım belgesi, sigorta poliçesi, sağlık ya da uygunluk sertifikası eklenir. Gecikmelerin çoğu belgeler arasındaki tutarsızlıktan doğar: ağırlık, GTİP ya da alıcı unvanı bir belgede farklı yazılınca gümrük durur.

Öne çıkanlar

  • Dört belge hemen her sevkiyatta: ticari fatura, çeki listesi, taşıma belgesi, gümrük beyannamesi.
  • Menşe ve dolaşım belgeleri vergi indiriminin anahtarıdır. Tercihli anlaşma yoksa indirim de yoktur.
  • A.TR, AB ile Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımı, EUR.1 tercihli menşeyi gösterir.
  • Belge setini sevkiyattan önce çapraz kontrol etmek gecikmelerin çoğunu önler.
İçindekiler
  1. Her ihracatta istenen temel belgeler hangileri?
  2. Menşe ve dolaşım belgeleri ne zaman gerekir?
  3. Ürüne ve ülkeye göre hangi belgeler eklenir?
  4. Sevkiyatı geciktiren en sık belge hataları
  5. Belge setini nasıl kontrol altında tutarsınız?
  6. Sık sorulan sorular
  7. Kaynaklar

Her ihracatta istenen temel belgeler hangileri?

Temel ihracat belgeleri
BelgeNe işe yararKim hazırlar
Ticari faturaMalın bedeli, satış ve teslim şekli, GTİP, alıcı ve satıcı bilgisi. Gümrük kıymetinin dayanağıdır.İhracatçı
Çeki listesiKoli sayısı, koli başına içerik, brüt ve net ağırlık, ölçüler. Fiziki kontrolde esas alınır.İhracatçı
Taşıma belgesiKarayolunda CMR, denizyolunda konşimento, havayolunda hava yük senedi. Taşıma sözleşmesini ve malın teslimini gösterir.Taşıyıcı ya da forwarder
Gümrük beyannamesiİhracatın resmî beyanı. Türkiye'de elektronik ortamda verilir.Gümrük müşaviri ya da ihracatçı

Ödeme akreditifle yapılıyorsa banka, akreditif metninde sayılan belgeleri harfiyen ister. Akreditifte yazan unvan, adres ya da mal tanımından en küçük sapma ödemenin gecikmesine yol açabilir.

Menşe ve dolaşım belgeleri ne zaman gerekir?

Ticaret Bakanlığı'nın açıklamasına göre vize edilmiş menşe şahadetnamesi ve EUR.1 belgesi, tercihli ticaret anlaşması bulunan ülkelere yapılan ihracatta indirimli ya da sıfır gümrük vergisinden yararlanmayı sağlar. Alıcınız bu belgeleri bu yüzden ister: belge yoksa kendi ülkesinde tam vergi öder.

  • Menşe şahadetnamesi: malın hangi ülkede üretildiğini gösterir. Türkiye'de ticaret ve sanayi odaları düzenler. Bazı ülkeler tercih olmasa da genel menşe belgesi ister.
  • A.TR dolaşım belgesi: Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Menşe belgesi yerine geçmez, amacı farklıdır.
  • EUR.1 ve EUR-MED: serbest ticaret anlaşmaları ve AB ile tarım ürünleri ticaretinde tercihli menşeyi kanıtlar.
  • Fatura beyanı: belirli koşullarda ihracatçının fatura üzerine yazdığı menşe beyanı, EUR.1 gibi tercihli menşeyi gösterir.

Ürüne ve ülkeye göre hangi belgeler eklenir?

  • Sağlık ve veteriner sertifikası: gıda ve hayvansal ürünlerde.
  • Bitki sağlık sertifikası: taze meyve, sebze, tohum ve bazı ahşap ambalajlarda.
  • Uygunluk belgeleri: AB'ye CE işareti gerektiren ürünlerde teknik dosya ve uygunluk beyanı, bazı pazarlarda ülkeye özel sertifikalar.
  • Analiz raporu: kimya, gıda ve tekstilde alıcı ya da varış ülkesi talep ettiğinde.
  • Sigorta poliçesi: CIF ve CIP teslim şekillerinde sigortayı satıcı yaptırır ve belgeyi sunar.
  • Akreditif belgeleri: akreditifte sayılan ek belgeler (gözetim raporu, gemi sertifikası gibi).

Sevkiyatı geciktiren en sık belge hataları

  • Ağırlık ve koli sayısı uyuşmuyor: faturada, çeki listesinde ve taşıma belgesinde farklı rakamlar.
  • GTİP eksik ya da yanlış: vergi farkı, ceza ve tercihli menşe hakkının kaybı. Kodun nasıl bulunacağı GTİP rehberimizde.
  • Unvan ve adres farkı: alıcı unvanı akreditifte, faturada ve taşıma belgesinde farklı yazılmış.
  • Teslim şekli yok: faturada Incoterms kuralı ve teslim yeri belirtilmemiş.
  • Menşe belgesinin tarihi ve numarası: fatura numarasıyla eşleşmiyor ya da sevkiyattan sonraya tarihli.
  • Kopyalanan eski belge: önceki sevkiyatın belgesi düzenlenirken bir alan güncellenmeden kalmış.

Bu hataların hemen hepsi aynı bilginin farklı belgelere elle yeniden yazılmasından doğar. Bilgi tek bir sipariş kaydından bütün belgelere aktığında tutarsızlık çıkma ihtimali büyük ölçüde düşer.

Belge setini nasıl kontrol altında tutarsınız?

  1. Tek veri kaynağı kurun

    Alıcı, mal tanımı, GTİP, miktar ve ağırlık tek bir sipariş kaydında dursun. Belgeler bu kayıttan üretilsin.

  2. Ülke bazlı şablonlar hazırlayın

    Her pazar için hangi belgelerin gerektiğini bir kez yazın ve yeni sevkiyatta listeyi oradan alın.

  3. Sevkiyattan önce çapraz kontrol yapın

    Ağırlık, koli sayısı, unvan ve GTİP'i bütün belgelerde karşılaştırın. Bu adım yapay zekâya ve kurallara devredilebilen en verimli adımdır.

  4. Müşavirle aynı dosyayı paylaşın

    E-postada dolaşan ekler yerine tek bir klasör ve sürüm. Hangi belgenin son hâl olduğu tartışılmasın.

  5. Arşivleyin

    Her sevkiyatın tam belge seti aranabilir biçimde saklansın. Denetim ve iade süreçlerinde gerekir.

İhracat operasyonunuzun nerede tıkandığını görmek için dış ticaret süreç haritası dokuz soruda dosyanızı adım adım çizer. Belge kontrolünün yapay zekâ ile nasıl kurulduğunu yapay zekâ ajanı yazımızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Proforma fatura ile ticari fatura arasındaki fark ne?

Proforma fatura satıştan önce düzenlenen bir teklif ya da ön faturadır. Alıcı onunla ödeme hazırlar, akreditif açar ya da ithalat izni alır. Ticari fatura ise sevkiyatla birlikte düzenlenen kesin faturadır ve gümrükte esas alınır.

Menşe şahadetnamesini kim düzenler?

Türkiye'de menşe şahadetnamesi ihracatçının başvurusuyla ticaret ve sanayi odaları tarafından düzenlenir ve onaylanır. Başvuru büyük ölçüde elektronik ortamda yapılır.

A.TR ile EUR.1 arasındaki fark nedir?

A.TR, Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin AB ile Türkiye arasında serbest dolaşımda olduğunu gösterir. EUR.1 ise serbest ticaret anlaşmalarında malın tercihli menşeini kanıtlar. Hangisinin gerektiği ürüne ve varış ülkesine bağlıdır.

E-ihracatta da aynı belgeler gerekir mi?

Belirli değer ve ağırlık sınırlarının altındaki e-ticaret gönderilerinde Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) ile basitleştirilmiş beyan yapılabilir. Sınırlar mevzuatla değişebildiği için güncel değeri Ticaret Bakanlığı'ndan kontrol edin.

Kaynaklar

Asistanınıza sorun

Yazıyı kendi durumunuza uyarlamak için bir yapay zekâ asistanında açın.

Paylaş

LinkedInXWhatsApp

Bu yazı hakkında

Entrida Teknoloji ve Danışmanlık İstanbul'da KOBİ'lere yapay zekâ, otomasyon ve yazılım kuruyor. Yazıda geçen olgular sondaki kaynaklara dayanır. Bir hata görürseniz info@entrida.com.tr adresine yazın, düzeltip güncelleme tarihini ilerletiriz.

Bu yazı başka dillerde

Okudunuz, şimdi ölçelim.

On beş dakikalık ilk görüşmede sürecinizi dinliyoruz ve hangi işin önce sisteme bağlanacağını birlikte belirliyoruz.